Grein í Morgunblaðinu 4. janúar 2011. Viðtal við Kristínu Helgadóttur nám- og starfsráðgjafa við Álftanesskóla

Í hinu fjölþætta skólastarfi nútímans er starf náms- og starfsráðgjafa sífellt þrungið meira mikilvægi enda að mörgu að huga þegar farsæl framvinda náms hjá grunnskólanemendum er annars vegar. Kristín Helgadóttir starfar við Álftanesskóla.

Sem fyrr segir verða verkefni við námsráðgjöf sífellt viðameiri og nefnist starfsheitið í dag „náms- og starfsráðgjafi“ og tekur menntun þeirra í Háskóla Íslands mið af því. Starfsheitið hefur verið lögbundið síðan árið 2009 og er því starfsráðgjöfin órjúfanlegur hluti af starfinu. Blaðamanni lék til að byrja með forvitni á að vita hver væru helstu verkefni námsráðgjafa frá degi til dags.

„Starf náms- og starfsráðgjafa í grunnskóla er margþætt og byggist á nánu samstarfi við nemendur, foreldra, stjórnendur, fagfólk í stoðþjónustu og annað starfsfólk skólans,“ segir Kristín.

„Stór þáttur í daglegu starfi er persónuleg ráðgjöf og stuðningur við nemendur svo sem vegna námsvanda eða erfiðleika í einkamálum. Náms- og starfsráðgjafi sinnir einnig fræðslu til nemenda um nám og störf í samvinnu við kennara ásamt því að kynna nemendum námstækni og aðstoða þá með að draga úr prófkvíða. Náms- og starfsráðgjafar eru daglega í því að liðsinna nemendum varðandi skipulag náms, námsframvindu, möguleika í vali á framhaldsnámi og störfum. Náms- og starfsráðgjafi veitir einnig upplýsingar um nám og störf, aflar gagna og gerir þau aðgengilegri fyrir nemendur. Í efstu bekkjum nota náms- og starfsráðgjafar einnig áhugasviðskannanir sem hjálpartæki í viðtölum sem snúa að náms- og starfsvali og starfsfræðslu.“

Ennfremur bendir Kristín á að teymisvinna sé mikilvægur þáttur í verkefnum og starfi náms- og starfsráðgjafa og nefnir þar þátttöku í nemendaverndarráði skólans, áfallateymi, áætlun gegn einelti, forvarnaáætlun og jafnréttisáætlun.

Frumkvæði jafnt sem viðbrögð

Í framhaldinu var Kristín innt eftir því hvort starfið fælist einkum í því að bregðast við með ákveðnum úrræðum, eða einnig í fyrirbyggjandi aðgerðum og fræðslu.

„Hlutverk náms- og starfsráðgjafa er fyrst og fremst að standa vörð um velferð nemendanna, vera málsvari þeirra og trúnaðarmaður og aðstoða þau við að leita lausna á málum sínum. Samkvæmt Aðalnámskrá grunnskóla síðan 2006 er jafnrétti nemenda til náms eitt af grundvallarviðmiðum í skólastarfi þar sem nemendum er boðið nám og kennsla við hæfi og þeir fái sambærileg og jafngild tækifæri óháð kyni, uppruna, trú, menningu, búsetu, kynhneigð eða fötlun. Markmiðið er að nemendur fái tækifæri til að stunda nám sem eflir þá og þroskar.“

Kristín bendir á að það sé á þessum stoðum sem hlutverk náms- og starfsráðgjafa byggist.

„Það er að stuðla að vellíðan nemenda og að þeir nái sem bestum árangri í náminu. Náms- og starfsráðgjafi sinnir fyrirbyggjandi starfi sem tengist almennri velferð nemendanna og einnig fræðslu og forvörnum varðandi fíkniefni, kynsjúkdóma og einelti. Hlutverk náms- og starfsráðgjafa í að fræða, styðja og hvetja nemendur, er þáttur í að efla sjálfsskilning þeirra, félagslega færni, vináttu og samkennd sem leiðir þau væntanlega til aukins þroska. Starf náms- og starfsráðgjafa er því fyrst og fremst fólgið í fyrirbyggjandi stuðningi við nemendur, að mæta þeim þar sem þeir eru staddir í náminu en náms- og starfsráðgjafinn er vissulega mikilvægur þegar bregðast þarf við ákveðnum aðstæðum hjá nemendum og leita lausna. Þá reynir á að náms- og starfsráðgjafi sé faglegur í sínu starfi, varist fordóma, sé virkur hlustandi, traustvekjandi og jákvæður.“

Námsráðgjöf fyrir alla

Kristín nefnir einnig að námsráðgjöfin standi nemendum til boða, alls óháð því á hvaða námsári þau eru. Margir grunnskólar hafi á að skipa náms- og starfsráðgjöfum sem sé til marks um aukna meðvitund um mikilvægi námsráðgjafar fyrir alla nemendur, óháð aldri þeirra.

„Eiginleg námsráðgjöf nær því til yngstu nemendanna ekki síður en til þeirra elstu. Vandamál yngstu nemendanna eru fólgin í erfiðleikum með nám, einbeitingu og vanlíðan af ýmsum toga eins og gerist og gengur hjá þeim eldri líka. Þó er það svo að stór hluti vinnutíma náms- og starfsráðgjafa fer í þjónustu við nemendur á elsta stiginu.“

Allt í þágu nemenda

Þar sem sjónarmið nemandans, foreldra, kennara og síðast en ekki síst náms- og starfsráðgjafa mætast í starfi ráðgjafans liggur beint við að spyrja hvort ekki geti á stundum verið snúið að fella þau saman svo vel sé.

„Það getur verið svo en ætti ekki að vera það, ef gengið er út frá því að allir sem eru í föruneyti nemandans þ.e. foreldrar, kennarar, náms- og starfsráðgjafi og annað starfsfólk skóla, hafi hagsmuni einstaklingsins að leiðarljósi. Þegar sjónarmið stangast á er því mikilvægt að allir sem að málunum koma, geri sér grein fyrir þörfum nemandans og úrræðum tengdum þeim. Ég kem því aftur að þeim mikilvæga þætti í Aðalnámskrá grunnskólans að velgengni nemandans byggist á nánum tengslum, gagnkvæmu trausti, samábyrgð og samvinnu heimilis og skóla.“

Hvert leitar svo ráðgjafinn?

Það má því ljóst vera að oft getur mætt á þeim einstaklingum sem gegna starfi náms- og starfsráðgjafa. Ef nemendur leita til námsráðgjafa til að fá hollráð og lausn einhverra mála – hvað gerir námsráðgjafi til að vinda ofan af erfiðum vinnudegi?

Kristín svarar því til að vissulega komi fram í starfinu margvísleg vandamál nemenda.

„Oft á tíðum eru um viðkvæm málefni að ræða og trúnaður og traust milli nemenda og náms- og starfsráðgjafa skiptir miklu máli. Það er mikilvægt að nemendur átti sig á að þeir bera ábyrgð á eigin lífi en hlutverk náms- og starfsráðgjafans er að styðja þá við lausn vandamála eða verkefna. Náms- og starfsráðgjafi er ráðgefandi fagaðili en ekki meðferðaraðili og þarf því að gera sér grein fyrir hvar hans hlutverki lýkur og annarra að taka við. Þannig leiðbeinir náms- og starfsráðgjafi nemendum og foreldrum hvert þeir geti leitað með þau vandamál sem ekki verða leyst innan veggja skólans,“ segir Kristín. Engu að síður viðurkennir hún að oft geti verkefnin komið róti á tilfinningarnar.

„Náms- og starfsráðgjafi kemst ekki hjá því að finna til samkenndar en jafnframt vanmáttar vegna sumra mála sem koma inn á hans borð. Oft á tíðum stendur ráðgjafinn frammi fyrir álitamálum sem varða trúnað, ábyrgð og gildismat. Þá er mikilvægt að ráðgjafinn átti sig á stöðu sinni, eigin styrk en jafnframt takmörkum.“

Og Kristín heldur áfram: „Handleiðsla í starfi er mikilvæg fyrir náms- og starfsráðgjafa. Ef þeir eiga að geta veitt öðrum hjálp, þurfa þeir líka að geta þegið hjálp svo sem með sjálfsskoðun og að opna fyrir erfiðar tilfinningar. Tvær leiðir eru jafnan farnar, annars vegar jafningjahandleiðsla þar sem náms- og starfsráðgjafar hittast í hópum og handleiða hver annan eða handleiðsla hjá sálfræðingi eða öðrum meðferðaraðila. Mín árangursríkasta leið til að vinda ofan af erfiðum degi er að líta jákvæðum augum á starf dagsins og horfa í það sem vel hefur unnist. Jákvætt sjálfstal skilar mér heilmiklu en neikvæðni brýtur að sama skapi niður. Þó starfið sé mjög krefjandi er það jafnframt ákaflega gefandi og þakklátt starf. Ég sæki líka mína andlegu næringu í nærveru fjölskyldu og vina, að afloknum vinnudegi og nýt þess að eiga með henni ljúfar, uppbyggjandi stundir,“ segir Kristín Helgadóttir, náms- og starfsráðgjafi að lokum.

jon.olason@gmail.com